Trzcianne, 2 sierpnia 2019 r.

Adres do korespondencji:
Podlaskie Biuro Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Ptaków
ul. 3 Maja 2C, 19-104 Trzcianne
e-mail: viacarpatianieprzezbiebrze@gmail.com


Pan Minister Infrastruktury
Andrzej Adamczyk
ul. Chałubińskiego 4/6
00-928 Warszawa


Wniosek mieszkańców regionu Biebrzańskiego Parku Narodowego
zaniepokojonych planowaną budową międzynarodowego szlaku komunikacyjnego Via Carpatia


Szanowny Panie Ministrze,

W związku z rozpoczęciem prac nad Studium Techniczno-Ekonomiczno-Środowiskowym (STEŚ) dla przebiegu drogi ekspresowej S-16 na odcinku Ełk–Knyszyn, mającej być częścią międzynarodowego szlaku komunikacyjnego Via Carpatia, łączącego Grecję z Finlandią zwracamy się do Pana z wnioskiem o podjęcie prac analitycznych mających na celu wytyczenie przebiegu Via Carpatia w taki sposób, by nie zaszkodzić obszarom cennym przyrodniczo.
Będąc w pełni świadomi, że trasa ta ma duże znaczenie dla Unii Europejskiej, jak też w trosce o Biebrzański Park Narodowy, w szczególności wnosimy o:

  • przeprowadzenie wielowariantowej analizy wraz ze strategiczną oceną oddziaływania na środowisko dla dłuższego odcinka Via Carpatia na terenie Polski, co najmniej od obwodnicy Lublina do połączenia z Via Baltica i podjęcie decyzji na podstawie jej wyników,
  • zaniechanie prac nad wykonaniem STEŚ dla drogi ekspresowej S-16 na odcinku Ełk–Knyszyn,
  • wstrzymanie procedur inwestycyjnych dla S-19 od obwodnicy Lublina do Białegostoku do czasu wykonania oceny strategicznej dla Via Carpatia.

Uzasadnienie:

Dolina Biebrzy jest unikalną ostoją roślin, siedlisk i gatunków zwierząt. Jest ostoją ptaków o randze światowej (BirdLife). Z uwagi na te wartości przyrodnicze 25 lat temu została objęta najwyższą formą ochrony w Polsce i utworzono tu Biebrzański Park Narodowy. Została również włączona do sieci Natura 2000 jako dwie ostoje – SOO Dolina Biebrzy i OSO Ostoja Biebrzańska oraz jest na liście istotnych obszarów wodno-błotnych Ramsar. Przyroda Doliny Biebrzy jest unikatem na skalę europejską i światową. O Biebrzy mówi się, że należy do ostatnich dzikich rzek w Europie, a walory przyrodnicze rzeki oraz tereny wokół niej doceniane są przez badaczy z całego świata. To miejsce, w którym żyje wiele zagrożonych gatunków, m.in. wodniczka – najrzadszy ptak wróblowy Europy.
Budowa któregokolwiek z wariantów drogi S-16 przez Dolinę Biebrzy niesie za sobą wiele zagrożeń dla przyrody, najistotniejsze z nich, to:

  • zmiana stosunków wodnych w obu basenach doliny Biebrzy, zaburzenie warunków hydrologicznych,
  • zniszczenie cennych obszarów torfowisk i unikalnego na skalę światową naturalnego zbiornika retencyjnego, który powstał w Dolinie Biebrzy dzięki procesom torfotwórczym, trwającym od tysięcy lat. W dobie gwałtownego obniżenia poziomu wód gruntowych, a co za tym idzie – problemów z brakiem wody pitnej i pustynnieniem terenów rolniczych, nawet niewielka inwestycja może spowodować nieprzewidywalne, groźne dla przyrody i brzemienne w skutkach dla ludzi i lokalnej gospodarki konsekwencje,
  • nieodwracalne zniszczenie siedlisk roślin, ptaków i zwierząt oraz miejsc odpoczynku ptaków w sezonach migracyjnych,
  • kumulacyjne, negatywne oddziaływania na migrację zwierząt, w szczególności dużych ssaków (np. łosie, wilki, rysie) – zwłaszcza w połączeniu z planowanym przebiegiem dwutorowej Rail Baltica,
  • zanieczyszczenie doliny Biebrzy poprzez: zapylenie, zanieczyszczenie spalinami samochodowymi, spływ powierzchniowy zanieczyszczeń (w tym soli drogowej i substancji ropopochodnych) oraz zanieczyszczenie świetlne i zanieczyszczenie hałasem,
  • zwiększone ryzyko wystąpienia poważnych awarii i wypadków na estakadzie przecinającej mokradła, w wyniku których może dojść do skażenia większego obszaru wód i gleb Doliny Biebrzy niebezpiecznymi substancjami transportowanymi tą drogą.

W związku z powyższym niedopuszczalne i nieodpowiedzialne jest decydowanie o przebiegu drogi ekspresowej przez dolinę Biebrzy bez wykonania oceny strategicznej, co najmniej w skali całej Polski północno-wschodniej.Należy wykonać nową Strategiczną Ocenę Oddziaływania na Środowisko dla Projektu Budowy Dróg Krajowych na lata 2021-28, ponieważ ocena dokonana na lata 2014-23 nie uwzględniała powstania i funkcjonowania S-16 na odcinku Ełk-Knyszyn. Drogę S-16 przez Dolinę Biebrzy jako element Via Carpatia uwzględniono dopiero w 2016 roku w ramach aktualizacji sieci autostrad i dróg ekspresowych w Polsce i decyzji tej nie poparto rzetelnymi analizami potrzeb ani możliwości.

Przy planowaniu inwestycji liniowych powinien być dokonywany wybór wariantu najmniej kolizyjnego dla środowiska, najmniej ingerującego, fragmentującego obszary przyrodnicze. Planowane aktualnie warianty są jednakowo złe, ponieważ w znaczący sposób ingerują w tkankę przyrodniczą obszaru Doliny Biebrzy. Będą znacząco negatywnie wpływać na przyrodę Biebrzańskiego Parku Narodowego oraz przedmioty ochrony w obszarach Natura 2000: Dolina Biebrzy PLH200008 i Ostoja Biebrzańska PLB200006.
Dobra praktyka polityki transportowej pokazuje, że planowanie w oparciu o specjalistyczne analizy pozwala wybrać optymalny przebieg trasy, czego przykładem jest opracowana dla innego europejskiego korytarza transportowego Via Baltica „Strategia rozwoju I Pan-Europejskiego Korytarza Transportowego. Część I: korytarz drogowy” wraz z prognozą oddziaływania na środowisko, czyli tzw. oceną strategiczną. W efekcie takiego zlecenia GDDKiA powstał dokument strategiczny, wskazujący najlepszy przebieg tej drogi przez terytorium Polski. Dokładnie taka sama procedura jest niezbędna dla Via Carpatia, co najmniej na odcinku od obwodnicy Lublina do połączenia z Via Balticą. W szerszej perspektywie niż 70 kilometrowy odcinek pomiędzy Knyszynem a Ełkiem, z łatwością można dostrzec, że istnieją inne możliwości połączenia tranzytu z południa Europy z Via Balitca (np. w Zambrowie lub Ostrowi Mazowieckiej).

Poprowadzenie drogi S-16 proponowanymi wariantami przez Dolinę Biebrzy jest z punktu widzenia ekonomiki budowy całkowicie chybione, koszty prowadzenia budowy w tak trudnych warunkach są wielokrotnie wyższe, a dodatkowe nakłady finansowe są trudne do wstępnego wyliczenia z uwagi na brak dokładnych badań geodezyjnych i nieprzewidywalność utrudnień w czasie budowy w wymagającym terenie. Przygotowanie zaplecza i frontu robót w takich warunkach powoduje znaczne podniesienie kosztów materiałów, robocizny, zabezpieczeń i dodatkowych działań planistycznych.

W kwietniu 2019 r. Parlament Europejski poparł nowelizację rozporządzenia ws. funduszu Łącząc Europę, która zakłada wpisanie trasy Via Carpatia na unijną listę inwestycji priorytetowych. Teraz tylko i wyłącznie od rządu RP zależy jak szybko uda się tę trasę zbudować. Wchodząc w świadomy konflikt natury środowiskowej rząd RP doprowadzi do wieloletnich opóźnień i zmarnowania wielu milionów złotych na dokumentacje, które nigdy nie będą wykorzystane. Ignorowanie wymagań ochrony środowiska (wg. prawa krajowego i unijnego) ponownie – po aferze z Via Baltica, która miała przecinać Puszczę Knyszyńską, Dolinę Biebrzy i Puszczę Augustowską wraz z doliną Rospudy – naraża nasz kraj na kolejny spór z Komisją Europejską, a nawet sprawy sądowe w Trybunale Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Jak wspomniano wyżej, ominięcie Biebrzańskiego Parku Narodowego jest możliwe i sensowne. Istnieją więc warianty alternatywne dla Via Carpatia, które nie ingerują w Biebrzański Park Narodowy, co w świetle Dyrektywy Siedliskowej i polskiego prawa powoduje, że wszelkie decyzje administracyjne wydawane dla Via Carpatia, bez analizy wariantów alternatywnych, będą niezgodne z prawem.

Z poważaniem,
Tomasz Kłosowski- w imieniu zaniepokojonych mieszkańców regionu

Do wiadomości:

  1. Pan Mateusz Morawiecki, Premier Rządu RP
  2. Pan Henryk Kowalczyk, Minister Środowiska
  3. Przedstawicielstwo Komisji Europejskiej w Polsce
  4. Pan Wojciech Borzuchowski, dyrektor oddziału GDDKiA w Białystoku
  5. Media